Thủ Nhất là gì

Thủ Nhất (守一)

Đạo gia gọi là Thủ Nhất, Phật gia gọi là Định-chỉ, Nhất Tâm Bất Loạn, Thủ tức là giữ lấy cái Nhất Tâm Bất Loạn, Thanh Tĩnh Không Tán Loạn này, nếu trên đà lý luận tôn giáo thì về mặt Lý luận thường bàn về cái Nhất này theo nhiều kiểu khác nhau, nhưng khi ngồi lên bồ đoàn để thực hành thì cái Nhất này nói thẳng ra là Tâm ở mức thanh tĩnh chưa bị ô nhiễm của nhị nguyên, nên trạng thái của nó và Định-chỉ (Samatha) chẳng có gì khác nhau, bản chất của công phu Thủ nhất này là “Giữ cho trạng thái thuần nhất không bị phân tách thành hai”

Để hiểu được thế nào mà không bị tách thành 2 ta phải đi vào bóc tách sâu hơn trạng thái này.

Ở trạng thái bình thường, tâm thức của con người luôn hoạt động theo một chuỗi phản ứng liên tục. Khi một đối tượng tiếp xúc với 6 căn, một niệm đầu tiên liền sinh khởi. Đây chính là “Một”. Niệm đầu tiên này vốn chỉ là sự phản ánh trực tiếp của thực tại, chưa phải vọng niệm, chưa mang tính thiện ác hay yêu ghét.

Liền sau đó tâm bắt đầu đồng hóa với đối tượng. Ký ức, kinh nghiệm, tập khí và dục vọng xen vào, tạo nên một niệm thứ hai để phản ứng với niệm đầu tiên. Từ sự phản ứng ấy, tâm lại tiếp tục phân tích lợi hại, tính toán được mất, lựa chọn cách hành động. Đây là Hai sinh Ba.

Ví dụ: Thấy phòng có vết bẩn - Từ việc thấy này sinh ra cảm giác thích hay ghét, muốn giữ lại hoặc muốn loại bỏ - Sau đó là phân tích lợi hại, tìm cách để làm - và rồi sau đó là 1 chuỗi suy nghĩ khác khởi lên lệch khỏi cái thấy ban đầu, nào là bộ phim hôm qua xem hay, rồi hôm nay trời đẹp quá.v.v… Đây là nguyên lý của Tâm phân chia từ 1 thành 2, 2 thành 3 rồi thành vô số. Vậy nên nguyên lý cốt lõi của nó có thể dễ dàng thấy rõ.

Ban đầu là cái trống không chưa có gì, rồi từ sự trống không này thì 1 động được khởi lên, rồi từ cái Động này lại kéo theo 1 chuỗi phản ứng khác nhau, rồi hình thành ra nhiều hình dáng khác nhau.

Khi hiểu rõ nguyên lý này thì sẽ biết được cách để chặt đứt cái chuyển biến từ 1 thành 2 ngay từ đầu.

Khi âm thanh phát ra, thì biết có âm thanh, và dừng lại ở sự biết này (đây là Thủ Nhất) không suy nghĩ xem nó phát ra từ đâu, không suy nghĩ nó to hay nhỏ, dễ chịu hay khó chịu.

Nói thì rất đơn giản, nhưng vì tập khí đã quen phản ứng liên tục từ vô lượng kiếp nên việc thực hành lại vô cùng khó khăn.

Vì vậy, công phu thường trải qua ba giai đoạn.

Để đạt trạng thái Nhất Tâm Bất Loạn không phải tự dưng mà có hay nhờ cầu nguyện mà thành hay là tưởng tượng ra nó. Đây là tiến trình nghịch tu, nghịch lại dòng phân hoá của thân tâm. Vậy công phu như thế nào?

Thu Nhiếp

1/. + Thu nhiếp gom cái vạn niệm về 1 niệm, ở đây tu sĩ chọn lấy 1 đề mục, duy nhất như hơi thở, thánh hiệu, có khi là 1 điểm sáng.v.v… ở giai đoạn này sự phân mảnh lăng xăng được cưỡng chế hoặc dẫn dắt về 1 chỗ trên đề mục.

Thuần Thục

2/ + Khi tâm bị cưỡng ép dẫn về ngừng ở 1 chỗ nó sẽ sinh ra phản kháng, lúc này ngoại cảnh và nội vọng sẽ bắt đầu phản kháng lại, đây là nội ma và ngoại ma hợp lực, lúc này có người thấy 1 hình ảnh ghê tợn, có người nghe âm thanh, đau nhức tay chân, có con gì bò trên người, lúc này phải cô lập ý niệm đầu tiên, chỉ nhận biết rồi dừng lại không phát sinh thêm phản ứng. Chỉ tập trung lên 1 đề mục duy nhất đó. Cứ nó chạy thì kéo nó về.

Đắc Nhất

3/. + Tâm được thuần phục 1 cách thuần thục, ý niệm về cái tôi (trạng thái hoá 2) không xuất hiện nữa, chỉ còn lại 1 vùng nhận biết thuần tuý, trống không nhưng tỉnh táo.

Sau 3 giai đoạn này thì tâm sẽ tiến vào trạng thái bất động như núi đá, nhưng cái biết thuần tuý vẫn rõ ràng sáng suốt, cái gì lọt vào cũng đều thấy biết tường tận, ở trạng thái này Phật gia gọi là Chánh Định, Đạo gia gọi là Đắc Nhất.

••••

Ở chỗ này nhiều người bị rơi vào khái niệm trừu tượng, vì không hiểu là Thủ cái gì thủ làm sao, Nhất là cái gì lại càng khó hiểu, cũng có người khá thông tuệ là nghĩ là cố giữ sự tập trung lên 1 điểm, nhầm lẫn chữ Thủ và cố giữ 1 chỗ không để mất, thật ra cái cố giữ không để mất này nó lại rơi vào trạng thái thứ 2 chứ không còn trạng thái thứ Nhất nữa, Thủ ở đây nên được hiểu là Thừa nhận và buông bỏ, như đan kinh giải thích là. Như 1 người mẹ đứng nhìn con chơi đùa.

Tức là thấy vọng niệm khởi lên thì biết nó khởi lên, không phản ứng, không nuôi dưỡng, nó mất năng lượng thì tự diệt.

Thêm 1 trạng thái khác cũng dễ đánh lừa tu sĩ, khi vào trạng thái định Nhất tâm bất loạn thì Tâm phải có trạng thái sáng suốt, không chạy theo cái nào mà cái nào bước qua nó cũng thấy rõ, Đạo gia thường nói Linh minh bất muội là đây, còn trạng thái đánh lừa là thấy không có suy nghĩ nào khởi lên, nhưng cũng không có sự nhận biết sáng suốt. Lúc ấy trong đầu dường như không có ý nghĩ nào khởi lên, nhưng tâm lại mờ mịt, lặng lẽ 1 cách vô thức, giống như người ngồi thẫn thờ nhìn xe cộ qua lại. Mắt vẫn nhìn, tai vẫn nghe, nhưng ý thức không thực sự tỉnh sáng. Đây là trạng thái Si (Hôn Trầm, Vô ký)

nguồn: Tiêu Thiên